De Gronsveldse Stam

Gronsveldse halve Daalder

Gronsveldse halve Daalder (Museum Rotterdam).

Joannes Prevost, zoon van Daniel Prevost en Elisabeth van Laer uit Valkenburg (zie Hoofdstuk II) verlaat aan het einde van de zeventiende eeuw het Staatse Valkenburg om zich te vestigen in de vrije rijksheerlijkheid Gronsveld. Hij wordt aldus stamvader van de families Prevaas, Prevaes en Prevos. De rest van de familie Prevost blijft in Valkenburg en vormt waarschijnlijk de stam van de tegenwoordige families Prevo en Prevoo, die hier niet verder zullen worden uitgewerkt.

Gronsveld werd in 1553 verheven tot graafschap en was tot aan de komst van de Fransen in 1795 een vrije rijksheerlijkheid. De graaf van Gronsveld was direct aan de Duitse keizer verantwoording schuldig, maar in de praktijk waren zijn bevoegdheden zo groot dat men eigenlijk kan spreken van een zelfstandig land.1 Het belang van Gronsveld als rijksheerlijkheid blijkt ook uit een ander soevereiniteits-kenmerk, het eeuwenlang uitoefenen van het muntrecht, door de heren van Gronsveld.2

Geneagram van de familie. Klik om te vergroten.

Geneagram van de familie. Klik om te vergroten.

De Gronsveldse stam bestaat uit vier generaties. De familie breidt zich in de eerste jaren flink uit, maar aan het einde van de achttiende eeuw is nog maar één stamhouder, Joannes Prevaes, over (zie hoofdstuk IV). De familie heeft zich in deze periode in Gronsveld als volgt ontwikkeld:

Eerste Generatie

I Joannes Prevost (Provau), gedoopt op 27 oktober 1658 te Valkenburg (getuigen: Johan Quesen & Anne van Daelen in plaats van Petronella Provau), overleden op 1 oktober 1734 te Gronsveld op 75-jarige leeftijd, zoon van Daniel Prevost (Preveau, Prevoije, Proust) en Elisabeth van Laer (Zie Hoofdstuk II). Gehuwd voor de kerk op 31-jarige leeftijd op 24 januari 1690 te Gronsveld (getuigen: Ferdinandus Prevost & Elisabeth Lousberghs) met Agnes Huijnen, overleden op 28 april 1729 te Gronsveld.

Huwelijksinschrijving RK Parochie H. Martinus Gronsveld. (24 januarii 1690 / contraxerunt matrimonium Joannes / Prevost et Agnes Hunen, testes / Ferdinandus Prevost, Elisabetha / Lousberghs pluresalii / Ita est Henricus Goffin, pastor // Bron: RA Limburg, Collectie kerkregisters K 42.2, p. 75.)

Huwelijksinschrijving RK Parochie H. Martinus Gronsveld.3

1730Uit dit huwelijk zijn acht kinderen geboren:

  1. Daniel Prevost, gedoopt op 22 oktober 1690 te Gronsveld (getuigen: Joannes van den Born & Helena de La Court).
  2. Joanna Catharina Prevost (Provoost), gedoopt op 2 februari 1692 te Gronsveld (getuigen: Lambertus & Elisabeth Lousberghs), overleden op 14 juni 1756 te Breust op 64-jarige leeftijd Gehuwd voor de kerk op 21-jarige leeftijd op 22 januari 1714 te Gronsveld (getuigen: Henricus Simons & Elisabeth Prevost) met Petrus Simons, 20 jaar oud, gedoopt op 4 september 1693 te Breust (getuigen: Gillis Vrancken & Agnes Erckens), begraven op 22 december 1757 aldaar op 64-jarige leeftijd, zoon van Govert Simons en Anna Erckens. Uit dit huwelijk zijn zes kinderen geboren.
  3. Elisabetha Prevost, gedoopt op 20 oktober 1695 te Gronsveld (getuigen: Daniel Prevost & Joanna Bergkmans), overleden op 18 juli 1716 aldaar op 20-jarige leeftijd. Gehuwd voor de kerk op 20-jarige leeftijd op 22 januari 1716 aldaar (getuigen: Simon Cleijnen & Christianus Raeyemaeckers) met Andreas Jacobs, overleden op 19 april 1730 te Gronsveld. Circa 1718 voor de tweede maal gehuwd met Elisabeth Raeijmakers, uit dit huwelijk zijn vijf kinderen geboren.
  4. Joannes Prevost, gedoopt op 30 oktober 1699 te Gronsveld (getuigen: Joannes Lousberghs & Catharina Meijs).
  5. Ida Prevost, gedoopt op 23 december 1703 te Gronsveld (getuigen: Joannes Berckmans & Emalia Graven).
  6. Joannes Prevost (Prevaes), gedoopt op 24 mei 1706 te Gronsveld (zie IIa).
  7. Petrus Prevost (Prevaes), gedoopt op 21 februari 1710 te Gronsveld (zie IIb).
  8. Joannes Wilhelmus Prevost (Prevaes), gedoopt op 3 mei 1713 te Gronsveld (zie IIc).

Tweede Generatie

In 1724 wordt Henricus van der Meer de nieuwe pastoor van Gronsveld.4 Van der Meer schrijft in de kerkelijke registers Prevaes in plaats van Prevoost. Vertalingen en verschrijvingen van familienamen komen vaak voor in de kerkelijke registers. Op een hoge uitzondering na, houdt de pastoor in Limburg zijn kerkregisters in het Latijn bij. In eerste instantie lijkt het erop dat de ‘æ’ een Latijnse diftong is, aangezien latinisering van familienamen een veel voorkomend verschijnsel was.5 De oorspronkelijke Latijnse variant van de naam Prevaes en Prevost is Prepositius. Dit is een hoofd van een kathedraal kapittel of kloostervoogd, maar meestal wordt hiermee een gerechtelijk ambtenaar of voorzitter van een schepenbank bedoeld.6 Een provoost is een opziener, een bestuurder. Het woord provoost wordt ook voor een soldatengevangenis gebruikt.7 Deze naam was aldus geschikt voor de poortwachters in Valkenburg. Het is meer waarschijnlijk dat de variant Prevaes een fonetische weergave is van de Limburgse uitspraak van de familie leden.8

IIa. Joannes Prevost (Prevaes), gedoopt op 24 mei 1706 te Gronsveld (getuigen: Adamus Pleumeckers & Anna Catharina van Hoven), overleden op 30 september 1781 aldaar op 75-jarige leeftijd, zoon van Joannes Prevost (Provau) en Agnes Huijnen (zie I). Gehuwd voor de kerk op 28-jarige leeftijd op 26 mei 1734 te Gronsveld (getuigen: Joannes Wilhelmus Prevaes & Catharina Lacroix) met:

Anna Maria Hasen (Haesen), 31 jaar oud, gedoopt op 3 maart 1703 te Gronsveld (getuigen: Joannes Indendisch & Catharina Roncken), overleden op 2 september 1774 aldaar op 71-jarige leeftijd, dochter van Jacobus Haesen en Agnes Linsen. Uit dit huwelijk:

  1. Joannes Prevaes, gedoopt op 2 maart 1735 te Gronsveld.
  2. Jacobus Prevaes, gedoopt op 28 juli 1736 te Gronsveld (getuigen: Petrus Prevaes & Helena Dassen).
  3. Joannes Prevaes, gedoopt op 13 februari 1739 te Gronsveld (zie IIIa).
  4. Maria Prevaes, gedoopt op 3 februari 1740 te Gronsveld (getuigen: Jacobus Roncken & Joanna Henssen).
  5. Michael Prevaes, gedoopt op 3 februari 1740 te Gronsveld (getuigen: Petrus Oliviers & Margaretha van den Bergh).
  6. Agnes Prevaes, gedoopt op 3 februari 1740 te Gronsveld (getuigen: Michael La Croix & Maria Agnes Simons).
  7. Agnes Prevaes, huishoudster, gedoopt op 26 april 1741 te Gronsveld (getuigen: Wijnandus van den Born & Catharina La Croix), overleden op 12 juli 1818 aldaar op 77-jarige leeftijd. Gehuwd voor de kerk op 27-jarige leeftijd op 2 oktober 1768 te Gronsveld (getuigen: Franciscus Blonden & Anna Eva La Croix) met Willem Wintmans, geboren 1733 te Gronsveld, overleden op 7 februari 1816 aldaar. Uit dit huwelijk zijn vier dochters en een zoon geboren.
  8. Joannes Petrus Prevaes, gedoopt op 21 december 1744 te Gronsveld (getuigen: Joannes Petrus Du Puit & Maria Catharina Haesen).

Familieruzie te Gronsveld

Willem Wintmans, echtgenoot van Agnes Prevaes, wordt in november 1788, samen met Willem en Hubert Houben, Frans Reinders en Christiaan en Hubert Blonden veroordeeld door de schepenbank van Gronsveld wegens een vechtpartij waarbij zware gewonden zijn gevallen. Het wordt in het document van de schepenbank als volgt omschreven:9

… van op den 5. may laatsleden rusie / ende slagerij onder makanderen gehad / te hebben, sodanig dat veel bloeds / gestort, en eenige der zelve zwaare / wonden aan het hoofd becomen hadden …

Als straf hebben zij de aangerichte schade moeten repareren en waren acht dagen opgesloten in de plaatselijke gevangenis. Tevens waren zij veroordeeld tot een totale boete van 135 gulden. De schepenbank van Gronsveld zetelde in een tegenwoordig niet meer bestaand gebouw. dat in eigendom was van schepen Engel van den Boorn. De schepenbanken van Gronsveld en Rijckholt hebben in vroeger eeuwen vaak de doodstraf uitgesproken. Diefstal van een paard was al een halsmisdrijf. Tijdens het voorarrest zaten de gedetineerden opgesloten in de kerkers van het kasteel van Gronsveld, die evenwel rond 1779 zo bouwvallig waren dat er geregeld gevangenen uit ontsnapten. Na 1780 werden ze opgesloten in de kelder van de woning van rentmeester Lebens.10 In het verslag van de schepenbank wordt de reden van deze ruzie niet vermeld. Wel is zeker dat het hier een familieruzie betrof. Alle actoren in deze gebeurtenis zijn, behalve Willem Wintmans, aan elkaar verwant. In onderstaand geneagram wordt de relatie tussen de actoren van dit gevecht duidelijk gemaakt. De getallen geven de actoren van de vechtpartij aan en de hoogte van de opgelegde boete.

Geneagram van de familieruzie.

Geneagram van de familieruzie.

Willem en Hubertus Houben zijn broers, Franciscus Reijnders is een oom van de Willem en Hubertus en tevens van de broers Christianus en Hubertus Blonden. Willem Wintmans was getuige bij het huwelijk van Franciscus Blonden en dus waarschijnlijk een vriend van de familie Blonden. Het lijkt er aldus op dat dit een ruzie is tussen vier neven, hun oom en een vriend van de familie. De verdeling van de te betalen boete kan waarschijnlijk iets vertellen over de toedracht van de vechtpartij, er van uitgaande dat de veroorzakers de hoogste boete opgelegd hebben gekregen. Willem Wintmans en Willem Houben moesten beiden dertig gulden betalen, Hubert Houden, Frans Reijnders en Hubert Blonden beiden eenentwintig gulden en Christiaan Blonden twaalf gulden. Hieruit zou geconcludeerd kunnen worden dat het hier handelde om een uit de hand gelopen ruzie tussen Willem Wintmans en Willem Houben, waarbij de anderen later betrokken werden. Zekerheid over de ware toedracht van de vechtpartij kunnen we echter nooit hebben.

Vervolg tweede generatie

IIb Petrus Prevost, gedoopt op 21 februari 1710 te Gronsveld (Getuigen: Adamus Pleumeckers & Christina Berghmans), zoon van Joannes Prevost (Provau) en Agnes Huijnen (zie I). Overleden op 4 maart 1748 te Gronsveld. Voor de kerk gehuwd op 27 Augustus 1730 te Gronsveld (Getuigen: Carolus Thurin & Arnoldus Keersemans) met:

Margaretha van den Bergh, 18 jaar oud, gedoopt op 24 oktober 1711 te Gronsveld (getuigen: Antonius & Maria van den Bergh), overleden op 14 november 1747 aldaar op 36-jarige leeftijd. Margaretha is een tante van Franciscus van den Bergh, de echtgenoot van haar kleinkind Maria Prevaes. Dochter van Joannes van den Bergh en Helena Jongen.

Doopakte van Joannes Prevaes, de eerste keer dat de variant Prevaes in de registers wordt gebruikt. (24 octobris baptizata est / Joannes filius legitimus Petri / Prevaes et Margaretha van / den Bergh / suscipientibus cum / Joannes Prevaes et Amilia van / den Hoogen nomini Sophia / Linssen // Bron: RA Limburg, Collectie kerkregisters K42.4, p. 12.)

Doopakte van Joannes Prevaes, de eerste keer dat de variant Prevaes in de registers wordt gebruikt.11

Uit dit huwelijk:

  1. Joannes Prevaes, gedoopt op 24 oktober 1730 te Gronsveld (getuigen: Joannes Prevaes & Maria Linssen).
  2. Joannes Franciscus Prevaes, gedoopt op 21 december 1732 te Gronsveld (getuigen: Joannes Guilielmus Prevaes & Clara van den Bergh).
  3. Joannes Petrus Prevaes, gedoopt op 22 december 1735 te Gronsveld (zie IIIb).
  4. Franciscus Guilielmus Prevaes, gedoopt op 12 juni 1740 te Gronsveld (getuigen: Stephanus Schrijnemakers & Catharina Pluijmakers).

IIc Joannes Wilhelmus Prevost (Prevaes), ruiter in het garnizoen van de graaf van Nassau, gedoopt op 3 mei 1713 te Gronsveld (getuigen: Wilhelmus Prevost & Elisabetha Lousberghs), overleden op 2 december 1764 aldaar op 51-jarige leeftijd, zoon van Joannes Prevost (Provau) en Agnes Huijnen (zie I). Gehuwd met:

Amelia Neefs, gedoopt op 31 oktober 1715 te Gronsveld (getuigen: Henricus Depus & Helena Halders). Overleden op 3 Fructidor III (20 augustus 1795) te Gronsveld op 79-jarige leeftijd, dochter van Wilhelmus Neefs en Sophia Depus. Uit dit huwelijk:

  1. Agnes Prevaes, gedoopt op 19 september 1746 te Gronsveld (getuigen: Joannes Prevaes & Maria Catharina Neefs).
  2. Joannes Wilhelmus Prevaes (Jean Guillaume), geboren circa 1749 te Gronsveld (zie IIIc).
  3. Maria Agnes Prevaes, gedoopt op 22 februari 1752 te Gronsveld (getuigen: Joannes Franciscus Prevaes & Alijdis Neefs), overleden op 9 oktober 1768 aldaar op 16-jarige leeftijd.
  4. Maria Sophia Prevaes, gedoopt op 20 januari 1754 te Gronsveld (getuigen: Joannes Prevost & Gertrudis Neefs), overleden op 22 januari 1834 aldaar op 80-jarige leeftijd. Ongehuwd en zonder beroep. Ze bezat een huis, stallen, een tuintje en zeven percelen land te Gronsveld die verpacht waren voor een jaarlijkse som van zeventig Franken. Ze woonde samen met nichtje Maria Catharina Prevaes.
  5. Joannes Baptist Prevaes, gedoopt op 2 juni 1757 te Gronsveld (getuigen: Joannes & Agnes Prevaes), overleden op 12 april 1758 aldaar, tien maanden oud.

Derde Generatie

IIIa Joannes Prevaes, metselaar, gedoopt op 13 februari 1739 te Gronsveld (getuigen: Joannes Henssen & Catharina Prevaes), overleden voor 1817, zoon van Joannes Prevost (Prevaes) en Anna Maria Hasen (Haesen) (zie IIa). Gehuwd voor de kerk met:

Anna Colleij. Uit dit huwelijk:

  1. Margarita Prevaes, gedoopt op 14 december 1757 te Gronsveld (getuigen: Franciscus & Agnes Prevaes).
  2. Joanna Catharina Prevaes, gedoopt op 5 september 1759 te Gronsveld (getuigen: Wilhelmus Prevaes & Sophia Sijmons), overleden op 14 maart 1840 te Oost op 80-jarige leeftijd. Gehuwd voor de kerk op 31-jarige leeftijd op 4 oktober 1790 te Breust (getuigen: Petrus Wolfs, Mathias Wolfs & Sophia van Wijler) met Joseph IJlen, 64 jaar oud, gedoopt op 27 december 1725 te Breust, overleden op 27 april 1813 aldaar op 87-jarige leeftijd. Weduwnaar van Maria Goddin, overleden 1788 te Eijsden. Anna Catharina trouwde op 55-jarige leeftijd op 7 april 1815 te Oost (getuigen: G. Troquay & Petrus Wolfs) met Caspar Lemmerling, geboren te Eckelrade, overleden op 23 juni 1811 te Oost, zoon van Willem Lemmerling en Barbara Steins. In 1827 huurde Joanna Catharina een huis en stal met tuin en weide te Oost, groot 21 roeden en 75 ellen. Bodemrente van circa 2 hectoliter tarwe, jaarlijks betaalbaar met ƒ3,36.12
  3. Maria Agnes Prevaes, dagloonster, gedoopt op 27 augustus 1761 te Gronsveld (getuigen: Hermanus Colley & Maria Le Fevre), overleden op 15 februari 1810 te Oost op 48-jarige leeftijd. Gehuwd voor de kerk op 26-jarige leeftijd op 4 november 1787 te Breust (getuigen: Petrus Bessems & Joanna Prevaes) met Christianus Pinckers (Pinquers), 36 jaar oud, gedoopt op 27 mei 1751 te Breust (getuigen: Nicolaas Berghmans & Aleijdis Doijen), overleden voor 1810, zoon van Wilhelmus Pinquers en Barbara Doijen. Uit dit huwelijk zijn twee zoons geboren.
  4. Barbara Prevaes, gedoopt op 24 januari 1764 te Gronsveld (getuigen: Joannes Wilhelmus Prevaes & Barbara van den Born), overleden op 7 november 1779 aldaar op 15-jarige leeftijd.
  5. Anna Maria Prevaes, huisvrouw, gedoopt op 17 juni 1766 te Gronsveld (getuigen: Jacobus Baujan & Maria Agnes Prevaes), overleden op 13 september 1820 te Wessem op 54-jarige leeftijd. Gehuwd met Jacques (Jacobus) Franquin, dagloner, gedoopt op 19 december 1764 te Wessem (getuigen: Margarita Rullenraedt & Petrus Nelissen), overleden op 4 december 1842 aldaar op 77-jarige leeftijd. Weduwnaar van Anna Ronckers (gehuwd op 16 augustus 1795 te Wessem). Zoon van Wilhelmus Franquin en Maria Nelissen.
  6. Joannes Prevaes, gedoopt op 9 maart 1770 te Gronsveld (getuigen: Guilielmus Wintmans & Anna Catharina Rietract).

Joannes is opnieuw gehuwd voor de kerk op 42-jarige leeftijd op 30 september 1781 te Heugem (getuigen: Joannes Franciscus Prevaes & Elisabeth Wintmans) met Maria Wintmans, geboren circa 1758. Uit dit huwelijk:

  1. Joannes Prevaes, dagloner, gedoopt op 6 augustus 1784 te Heer (getuigen: Arnoldus Jamar & Clara Hennus). Ingescheven in de Franse Conscriptie in 1804. Lengte 1,608 meter.13 Gehuwd op 33-jarige leeftijd op 25 september 1817 te Heer met Angeline Hubens.

Diefstal uit de Gronsveldse molen

Torenmolen van Gronsveld in 1997 (Foto: Peter Prevos)

Torenmolen van Gronsveld in 1997 (Foto: Peter Prevos)

Aan de Rijksweg van Maastricht naar Eijsden staat vlak bij het Savelbos een torenmolen. De molen heeft een cilindrische stenen romp waarop een houten kap kan ronddraaien. De molen werd, blijkens een opschrift ter plaatse in 1622 gebouwd in opdracht van de graaf van Gronsveld, Joseph Maximiliaan van Bronckhorst. De Gronsvelder molen ligt op een gelijke afstand tussen de dorpen Gronsveld, Cadier, Keer en Heugem, die allemaal tot het bezit van de graaf van Gronsveld behoorden. De inwoners van die dorpen waren verplicht om het graan in de molen van de graaf te laten malen.14

Maria Wintmans, de vrouw van Joannes Prevaes (Zie IIIa) is in december 1781 voor de schepenbank van Gronsveld verschenen vanwege diefstal van een zak boekweitmeel uit de molen. De zak meel werd gevonden tijden een huiszoeking door gerechtsbode Caspar Paggen, Michiel Schrijnemeckers, molenaar Eudoricus Hollender en Willem Delvaux, de eigenaar van de zak. Uit de stukken blijkt dat Maria tijdens de huiszoeking heeft geprobeerd de zak meel met kledingstukken te bedekken:

dat Maria Wintmans bij zulke / huijsvisitatie met eene snel- / ligheid de eerste in de kasten / is gevallen, en met eene be / hendigheijd de kleeders … / liggende van de eene zijde naer / de andere heeft geworpen, en / den zak questionis daermede / geomwimselt …

Maria had echter de naam van de eigenaar uit de zak gesneden en al een halve kan boekweitmeel gebruikt. Maria vluchtte aanstonds uit haar huis. Men heeft haar later gearresteerd en in het kasteel opgesloten. Maria is vervolgens veroordeeld tot niet nader beschreven lijfstraffen.15

IIIb Joannes Petrus Prevaes, gedoopt op 22 december 1735 te Gronsveld (getuigen: Petrus Prevaes & Maria Elisabeth van den Bergh), begraven op 30 mei 1790 te Heugem op 54-jarige leeftijd, zoon van Petrus Prevost (Prevaes) en Margaretha van den Bergh (zie IIb). Gehuwd voor de kerk op 27-jarige leeftijd op 30 oktober 1763 te Heugem (getuigen: Egidius van den Born & Catharina Bronckers) met:

Barbara van den Boorn, 31 jaar oud, gedoopt op 3 juni 1732 te Heugem (getuigen: Egidius Nullens & Joanna Vandenborne in plaats van Anna Dassen), overleden voor 1804, begraven op 21 februari 1797 te Gronsveld, dochter van Joannes Franciscus van den Boorn en Maria Nullens. Het gezin woonde te Heugem ten oosten van Jean van den Born, ten zuiden van Nicolaas Beckers, ten westen van Gilles Costons en ten noorden van François La Haut.16 Uit dit huwelijk:

  1. Petrus Prevaes, geboren circa 1766 (zie Bataafse Tak).
  2. Joannes Franciscus Prevaes, gedoopt op 21 april 1767 te Heugem (zie Bataafse Tak).
  3. Maria Prevaes, gedoopt op 17 maart 1770 te Heugem (getuigen: Egidius van den Born & Maria Le Fevre), overleden op 7 februari 1849 aldaar op 78-jarige leeftijd. Gehuwd voor de kerk op 20-jarige leeftijd op 16 januari 1791 te Heugem (getuigen: Nicolaus Peeters & Maria van den Bergh) met Franciscus van den Bergh, 24 jaar oud, ouvrier-macon, journalier en metzelaar, gedoopt op 7 februari 1766 te Heugem (getuigen: Nicolaus Bessems & Maria Anna Dassen), overleden op 14 november 1836 te Gronsveld op 70-jarige leeftijd, zoon van Franciscus van den Bergh en Joanna Reijnders. De oma van Maria (Margaretha van den Bergh) is tevens de tante van Franciscus. Er is aldus sprake van bloedverwantschap in de tweede en derde graad. Dit wordt echter niet in de huwelijksregisters van de kerk vermeldt. Uit dit huwelijk zijn drie dochters geboren..
  4. Joannes (Jean, Jan) Prevaes (Provaes, Provost), gedoopt op 12 juli 1774 te Heugem (zie Franse Tijd).
  5. Mathias Prevaes, gedoopt op 7 april 1777 te Heugem (zie IVa).

IIIe Joannes Wilhelmus Prevaes (Jean Guillaume), akkerman, geboren circa 1749 te Gronsveld, overleden op 2 mei 1821 aldaar. In bezit van een huis met tuin te Gronsveld, twaalf percelen land en een perceel met bos. Dit alles met een grootte van ongeveer anderhalve hectare. Een groot deel van de percelen was verpacht. Zoon van Joannes Wilhelmus Prevost (Prevaes) en Amelia Neefs (zie IIc). Gehuwd voor de kerk op 28 september 1788 (getuigen: Christianus Theelen & Sophia Prevaes) met:

Maria Theelen, geboren circa 1753 te ‘s-Gravenvoeren, overleden op 23 september 1828. Woonhuis: 4 are en 9 centiare met tuin te Gronsveld. Uit dit huwelijk:

  1. Maria Amalia Prevaes, zonder beroep, gedoopt op 10 oktober 1790 te Gronsveld (getuigen: Joannes Theelen & Amalia Neefs), overleden op 2 april 1818 aldaar op 27-jarige leeftijd. Geen bezittingen. Dochter: Joanna Prevaes, gedoopt op 10 mei 1815 te Gronsveld (getuigen: Joannes Wilhelmus Budi & Maria Theelen), overleden op 27 mei 1836 aldaar op 21-jarige leeftijd.
  2. Maria Prevaes, gedoopt op 22 april 1793 te Gronsveld (getuigen: Christianus Theelen & Maria Sophia Prevaes), overleden op 19 december 1798 aldaar op vijf-jarige leeftijd.
  3. Maria Catharina Prevaes, gedoopt op 8 april 1798 te Gronsveld (getuigen: Petrus Theelen & Maria Bijckmans), overleden op 11 juli 1873 aldaar op 75-jarige leeftijd. Memorie van successie: Een huis en tuin, groot 8 are, 80 centiare (Sectie B 805), een boomgaard, 27 aren en 80 centiaren (Sectie A 968) en bouwland, 50 are en 80 centiare (Sectie B 357 en 961). Gehuwd op 27-jarige leeftijd op 24 september 1825 te Gronsveld (getuigen: Joannes Theunissen & Maria Theelen) met Lambertus Theunissen, 23 jaar oud, dagloner, landbouwer, geboren op 23 mei 1802 te Gronsveld, overleden op 11 juli 1882 aldaar op 80-jarige leeftijd, zoon van Lambert Theunissen en Catherine Pluymakers. Uit dit huwelijk zijn zeven kinderen geboren.

Vierde Generatie

In het midden van de zeventiende eeuw waren er twee parochies in de vrije rijksheerlijkheid Gronsveld, de parochie Heilige Martinus te Gronsveld en de parochie Heilige Michaël te Heugem.17 De volgende twee gezinnen waren allen gevestigd in Heugem, dat tegenwoordig deel uitmaakt van de gemeente Maastricht. Zie ook mijn studie naar de Inwoners van Heugem, voor een gedetailleerd overzicht van de samenstelling van dit dorp in 1796.

Parochiekerk St. Martinus te Heugem in 1997 (Foto: Peter Prevos).

Parochiekerk St. Martinus te Heugem in 1997 (Foto: Peter Prevos).

IVa Mathias Prevaes, tuinman, gedoopt op 7 april 1777 te Heugem (getuigen: Mathias Gilissen & Maria Agnes Prevaes), overleden op 18 augustus 1806 te Gronsveld op 29-jarige leeftijd. Kocht in 1804 de erfdelen van zijn broers en zus van de nalatenschap van hun moeder.18 Zoon van Joannes Petrus Prevaes en Barbara van den Boorn (zie IIId). Gehuwd voor de kerk op 19-jarige leeftijd op 3 oktober 1796 te Heugem (getuigen: Joannes Prevaes & Anna Catharina Lahoije) met:

Maria La Haije, 31 jaar oud, gedoopt op 6 december 1764 te Heugem (getuigen: Nicolaus Dassen & Nicolaus Peters i.p.v. Maria Nullens), overleden op 11 november 1796 aldaar op 31-jarige leeftijd, dochter van Nicolaus La Haije en Anna van den Boorn.

Inschrijving huwelijk en dispensatie van Mathias Prevaes en Maria La Haije (RHCL, Collectie kerkregisters K53.2, p. 116.)

Inschrijving huwelijk en dispensatie van Mathias Prevaes en Maria La Haije19

Uit het eerste huwelijk:

  1. Barbara Prevaes, gedoopt op 1 maart 1797 te Heugem (getuigen: Joannes Prevaes & Elisabeth Lahoije).

Opnieuw gehuwd met Maria Catharina Geurts, gedoopt op 29 november 1762 te Heugem (getuigen: Theodorus Lahoije & maria Lensen). Dochter van Nicolaus Geurts en Maria La Haije (gedoopt op 5 mei 1724). gehuwd op 13 mei 1753 te Heugem. Overleden op 23 maart 1823 te Gronsveld op 60-jarige leeftijd, dochter van Nicolaus Geurts en Maria La Haije, tante van Maria Lahoije.

Matthias huwt in zijn eerste huwelijk met zijn twaalf jaar oudere nicht Maria Lahoije. Om dit te mogen doen heeft hij dispensatie nodig van de kerk, er is hier namelijk sprake van een zogenaamd huwelijksbeletsel van bloedverwantschap. In geval van neef en nicht is, volgens de regels van de katholieke kerk, sprake van bloedverwantschap in de tweede graad. In zo´n geval kon dispensatie alleen verleend worden door Rome en dan slechts in uitzonderlijke gevallen.20 De bijzondere reden van deze dispensatie ligt waarschijnlijk in het feit dat circa vijf maanden na het huwelijk hun dochter Barbara wordt geboren. Na het overlijden van zijn echtgenote huwt Mathias met de nicht van Maria, Maria Geurts. Alhoewel zijn eerste en tweede vrouw nichten van elkaar zijn, is voor dit huwelijk geen dispensatie nodig, aangezien er geen directe bloedverwantschap is tussen Mathias en Maria Geurts.

Geneagram van de huwelijken van Mathias Prevaes.

Geneagram van de huwelijken van Mathias Prevaes.

Armoede in Gronsveld

Geert Dupuits berekende dat in de jaren tussen 1753 en 1779 ongeveer een kwart van de bevolking van het graafschap behoeftig was en een uitkering uit de armenkas ontving.21 Volgens Piet Daemen is de belangrijkste oorzaak van de grote armoede de bijna constante oorlogvoering die in dit gebied plaatsvond.22 Anton Blok meent dat het misschien niet zozeer de oorlogen en veldslagen waren die hun sporen in het Maasgebied achterlieten, als wel de verschillende operaties die daarmee gepaard gingen en eruit voortvloeiden, met name de bewegingen van troepen en hun foerageren en onderhoud.23 Gutmann, die een uitgebreid onderzoek heeft verricht naar de gevolgen van oorlogvoering op de plattelandsbevolking in deze streken, concludeerde dat alleen al door oorlog de prijzen van voedsel op jaarbasis gestegen zijn met een vierde tot een derde. Wanneer een oorlogsjaar ook nog eens samenviel met een slechte oogst waren de gevolgen nog groter.24

Dat het aantal armen in Gronsveld in de achttiende eeuw zo groot was, was volgens Daemen vooral een gevolg van de beproevingen die de Gronsveldse bevolking tijdens de zogenaamde Oostenrijkse Successie oorlog moest doorstaan. In die jaren waren de inwoners slachtoffer van rondtrekkende en in de dorpen verblijvende legers.25

Aanvankelijk slaagt Gronsveld er nog in om, via het leveren van voedsel voor soldaten en paarden, eigenhandig foerageren door soldaten te voorkomen. Maar in de zomer van 1747, als de Hannoveraanse en Engelse troepen in het graafschap een legerkamp inrichten, is er geen houden meer aan. De soldaten richten een enorme schade aan. Huizen worden geplunderd. Vee, paarden, karren, maar ook huisraad, kleding en persoonlijke bezittingen van de bewoners worden geroofd. Landerijen worden vernield. De gevolgen van het verblijf van de legers zijn evident. Hierdoor heeft dan ook een enorme verarming van de bevolking plaatsgevonden.26

Volgens Jansen was de periode tussen 1731 en 1815 een tijd van economische opleving.27 Ook Gutmann concludeert dat vanaf 1690 oorlog ook een gunstig effect heeft op de economie, met name de boeren profiteerden van een stijgende vraag op de voedselmarkt door de aanwezigheid van de vele soldaten.28 Dit alles gold echter zeker niet voor dagloners waaruit de hier beschreven familie grotendeels bestond.

Er bestaat een document dat de slechte omstandigheden waarin de leden van de familie Prevaes verkeerden uit tweede hand weergeeft. Op 18 januari 1772 stuurt de commissaris van het graafschap Gronsveld, Joseph Anton Prümmer, een brief aan Lebens, de rentmeester van de graaf, waarin hij schrijft:29

De vrouw van Jean Prevaes, die deze brief brengt, heeft me de oren van de kop gezanikt over de ellende waarin ze verkeert en in het bijzonder over het feit dat haar kinderen door gebrek aan brandstof van de kou dreigen dood te gaan. Daarbij komt nog dat ze geen stuk brood in huis heeft. Toch wil ik voor deze ene keer enige hulp niet weigeren. U kunt haar een halve kar steenkool bezorgen. Geef de hulp wel in natura want anders kopen ze er misschien andere dingen voor en verspillen ze de rest van het geld zonder eraan te denken dat er wellicht nog koudere dagen dan vandaag komen.

De in de brief genoemde vrouw van Jean Prevaes is hoogstwaarschijnlijk Barbara van de Born, de vrouw van Joannes Petrus Prevaes (zie IIId). Ze heeft in 1772 drie kinderen, Petrus, Joannes Franciscus en Maria. De jongste is dan twee jaar, de oudste ongeveer acht jaar. Al deze kinderen hebben bovenstaande situatie overleefd. Het is waarschijnlijk dat er meer kinderen waren die het niet hebben overleefd, of dood zijn geboren, omdat volgens de kerkregisters de eerste jaren van het huwelijk geen kinderen zijn geboren, hetgeen zeer ongebruikelijk was.

De familie bezat weliswaar een stukje grond in Heugem, maar dit was klaarblijkelijk niet genoeg om in de eerste levensbehoeften te kunnen voorzien.30

De Eigendommen van de Familie Prevaes

Geneagram van de grondbezitters binnen de familie Prevaes.

Geneagram van de grondbezitters binnen de familie Prevaes.

Niet alle leden van de familie Prevaes in Gronsveld leefden in armoede. Een belangrijke bron om onderzoek te doen naar de vermogenspositie van personen die zijn overleden in de negentiende eeuw zijn de memories van successie, dit zijn aktes opgemaakt door de belastingdienst waarbij de nalatenschap van iedere overledene werd vastgelegd in verband met eventuele successierechten.31 Van de in dit deel van de genealogie beschreven personen is van vier personen een memorie van successie beschikbaar.

De twee volwassen geworden kinderen van Joannes Wilhelmus Prevaes (zie IId) hadden een, voor deze familie, verhoudingsgewijze grote nalatenschap. Maria Sophia Prevaes bezat verschillende percelen land die zij aan derden verpachtte. Haar nichtje Maria Catharina Prevaes woonde bij haar in huis en ook zij had een relatief grote nalatenschap. Het bezit is dus in de directe familie gebleven. In nevenstaande figuur is het verband tussen boven genoemde personen weergegeven. De diagonalen geven het verloop van de erfenis aan.

Van andere leden van dit deel van de genealogie is nauwelijks iets bekend over hun vermogenspositie. De reden dat dit deel van de familie relatief rijk was is zeer waarschijnlijk dat Joannes Wilhelmus Prevaes een voor deze familie uitzonderlijk beroep had, hij was namelijk ruiter in het garnizoen van de graaf van Nassau.32 Blijkbaar betaalde dit redelijk goed en heeft hij hier een kapitaal aan overgehouden. Het is overigens meer waarschijnlijk dat hij zijn kapitaal heeft vergaard middels plunderingen, die toen regelmatig voorkwamen onder soldaten.

Nadere bestudering van de notariële archieven bevestigd bovenstaande waarneming. Joannes Wilhelmus Prevaes (IIIc) verkoopt verschillende malen percelen land. Bijna al deze percelen zijn gelegen in de voerstreek, vlak over de huidige grens met België.33 Hij is het enige mannelijk lid van de familie Prevaes die grond verkoopt. Alle andere transacties worden gedaan door de gehuwde vrouwelijke leden van de familie. De verhandelde onroerende goederen komen dus uit de aangehuwde families. Hieruit kan aldus geconcludeerd worden dat de familie Prevaes, behalve de nakomelingen van Joannes Wilhelmus, nauwelijks bezittingen hadden.

| Inhoudsopgave | Vorige | Volgende |


  1. J.H. Clermont en E.J.M. Jaspers, Geschiedenis van de Rijksheerlijkheid Gronsveld (Gronsveld 1960) 2. 

  2. W. van Hall, ‘Het nieuwe gemeentewapen van Eijsden’, De Maasgouw 103 (1984) 86-89. Eerder verschenen in: Uit Eijsdens verleden 25 (april 1984) 4-14. 

  3. 24 januarii 1690 / contraxerunt matrimonium Joannes / Prevost et Agnes Hunen, testes / Ferdinandus Prevost, Elisabetha / Lousberghs pluresalii / Ita est Henricus Goffin, pastor // Bron: RA Limburg, Collectie kerkregisters K 42.2, p. 75. 

  4. A.J. Flament, ‘Pastoors, predikanten en andere kerkelijke bedienaars in Limburg’, De Maasgouw 16 (1894) 92. 

  5. Régis de La Haye, Limburgse voorouders. Handleiding voor genealogisch onderzoek in Limburg (Maastricht 1994) 112. 

  6. F. Debranbadere, Woordenboek van de Familienamen in België en Noord-Frankrijk (Brussel 1993) 1137. 

  7. Jos Crott en Jo Hoen, Familienamen in Limburg. Onze naam: hoe komen we eraan en wat betekent hij? (Geleen 1995) 134. 

  8. Correspondentie R. Mestrom 

  9. RA Limburg, Archief Vrije Rijksheerlijkheid Gronsveld, inv. nr. 29. 

  10. Gilles Jaspars, ‘Hoe Hendrik Dupuits in het jaar 1759 handtastelijk werd tegenover Anna Catharina Blonden’, Grueles 3 (1983) 43-50. 

  11. 24 octobris baptizata est / Joannes filius legitimus Petri / Prevaes et Margaretha van / den Bergh / suscipientibus cum / Joannes Prevaes et Amilia van / den Hoogen nomini Sophia / Linssen // Bron: RA Limburg, Collectie kerkregisters K42.4, p. 12. 

  12. RA Limburg, Archief Notaris Pitters Eijsden, inv. nr. 222, akte 139 (22 november 1827). 

  13. RA Limburg, Frans Archief, inv. nr. 478. nr. 319. 

  14. E. Boere en P.M.J. van Hoff, 350 jaar torenmolen van Gronsveld (Maastricht 1973) en W. Sprenger, ‘De windmolen van Gronsveld’, De Maasgouw 58 (1938) 22. 

  15. RA Limburg, Archieven Graafschap Gronsveld, inv. nr. 334. 

  16. RA Limburg, Archief Notaris Henry Roossen, inv. nr. 295, akte 16 (12 november 1804). 

  17. J.H. Clermont en E.J.M. Jaspers, Geschiedenis van de Rijksheerlijkheid Gronsveld (Gronsveld 1960) 6. 

  18. RA Limburg, Archief notaris Roossen, inv. nr. 295, akte 16 (12 november 1804). 

  19. RHCL, Collectie kerkregisters K53.2, p. 116. 

  20. Régis de La Haye, Limburgse voorouders, 121. 

  21. G. Dupuits, Over ons. Geschiedenis van de familie Dupuits. Geciteerd in Daemen (1996). 

  22. Piet Daemen, ‘Armenzorg in het graafschap Gronsveld en de ‘Blijde inkomste’ van de gravin’, Grueles 16 (1996) 12-22. 

  23. Anton Blok, De Bokkenrijders. Roversbenden en geheime genootschappen in de Landen van Overmaas (Amsterdam 1995) 20. 

  24. Myron P. Gutmann, War and rural life in the modern low countries. Maaslandse monografieën (Assen 1980). 

  25. Daemen, ‘Armenzorg in het graafschap Gronsveld’. 

  26. Ibidem. 

  27. J.C.G.M. Jansen, ‘Lange golven in de economische geschiedenis van Limburg’, SSGL 26 (1981) 24. 

  28. Gutmann, War and rural life in the modern low countries

  29. Hauptstaatsarchiv München, Archief Türing-Jettenbach, geciteerd in Daemen (1996). 

  30. RA Limburg, Archief Notaris Henry Roossen, inv. nr. 295, akte 16 (12 november 1804). 

  31. Nick Bos, ‘De memories van successie. Een veelbelovende bron voor veelsoortig onderzoek’, Spiegel Historiæl 24 (1984), 120-126. 

  32. RA Limburg, Collectie kerkregisters, K 42.4, p. 60. 

  33. RA Limburg, Archief notaris Roossen, inv. nrs. 290, 296, 300, 301,303. Archief notaris Straet, inv. nr. 297. 

Één reactie op “De Gronsveldse Stam

  1. Dit is leuk omdat ik een verre grootmoeder tegen kwam n.l. Joanna van den Berg die was getrouwd met Joannes Hendrikus Wijts 23-8-1820 in Gronsveld. Dit zijn de voorouders van mijn moeder n.l. Geertruida Wijts geb. 25-12-1908 in Haarlem en overleden in 2004 te Haarlem. Voor verdere informatie sta ik altijd open.

    Zeer vriendelijk groetend, Jan de Wilde uit Hoorn.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *