De universele stamboom: Het einde van de genealogie?

Stamboom van Prins Willem IV van Oranje en zijn vrouw Prinses Frederica Sophia Wilhelmina van Pruisen. (Bron: De Huizen van Oranje en Nassau.)

Stamboom van Prins Willem IV van Oranje en zijn vrouw Prinses Frederica Sophia Wilhelmina van Pruisen. (Bron: De Huizen van Oranje en Nassau.)

Genealogie is in principle een eindige bezigheid. Het aantal voorouders is ongelooflijk groot, maar zeker niet oneindig. Sommige mensen gaan echter verder dan hun eigen voorouders en willen een universele stamboom maken. DIt is een  stamboom die alle personen uit het verleden bevat. Met moderne systemen zoals Wie Was Wie is dit zeker een theoretische mogeljkheid.

Deze  universele stamboom zal echter nooit perfect gecreëerd kunnen worden omdat de bronnen onvolledig en onnauwkeurig zijn en afhankelijk zijn van de interpretatie van de onderzoeker.

Over de hele wereld wordt hard gewerkt aan het digitaliseren van de fundamentele bronnen van de genealogie. Miljarden namen en datums zijn verwerkt in grote bestanden die via Internet beschikbaar worden gemaakt. Het gemak waarmee nu gegevens gezocht en aan elkaar verbonden kunnen worden maakt het in principe mogelijk om een universele stamboom te creëren. Een onderzoeker hoeft dan alleen maar een naam in te voeren en haar stamboom wordt automatisch gepresenteerd, geen lange dagen meer op het archief, niet meer oneindig turen naar beeldschermen, klappers en oude documenten. Dit is op zich een geweldige ontwikkeling, maar is dat het einde van de genealogie als een bezigheid?

Een universele stamboom is tot op zekere hoogte mogelijk, maar zal niet gerealiseerd worden op de manier waarop nu bronnen worden gedigitaliseerd. Bij het maken van een stamboom is het makkelijk om een fout te maken. Als er in een dorp twee mensen met dezelfde naam wonen van ongeveer dezelfde leeftijd dan kan er onduidelijk bestaan over wie de vader of moeder is. Genealogen hebben allerlei technieken ontwikkeld om de kans op dit soort fouten te verkleinen, maar de incompleetheid van de bronnen en het feit dat interpretatie nodig is betekent dat er altijd onzekerheid is over de correctheid van de stamboom.

Huidige genealogische systemen kunnen hier niet mee omgaan omdat ze te rigide zijn. Ieder persoon kan immers maar één vader en moeder hebben. De enige manier om een universele stamboom mogelijk te maken is om deze starheid los te laten en een probabilistische methode te gebruiken. Dit betekent dat we de onzekerheid die inherent is in de bronnen onderkennen en als zodanig in de stamboom verwerken.

Als bijvoorbeeld twee of meer personen in aanmerking komen om de vader te zijn dan moet de universele stamboom dat toelaten. De genealoog die de bronnen interpreteert kan dan aangeven wat de waarschijnlijkheid is dat dit inderdaad de vader of moeder is. Deze probabilistische methode maakt het mogelijk om alle bronnen op een intelligente manier aan elkaar te verbinden.

Op deze manier wordt de universele stamboom mogelijk, maar blijft discussie over interpretatie van de bronnen altijd bestaan. De meeste gegevens zullen door iedereen geaccepteerd worden, maar er zullen veel situaties bestaan waar verschillende genealogen er een andere interpretatie op nahouden. Op die manier kan niet alleen een universele stamboom worden gemaakt, ook zal het de genealogen nog decennia lang bezig houden om alle bronnen te interpreteren.

7 reacties op “De universele stamboom: Het einde van de genealogie?

  1. Ik citeer jou, Peter:
    “Het gemak waarmee nu gegevens gezocht en aan elkaar verbonden kunnen worden maakt het in principe mogelijk om een universele stamboom te creëren”.

    Ik ben het daarmee niet geheel eens, Peter, dat het gemakkelijk is; als je bedenkt wat ik meemaak als cursusleider hoe moeilijk het is voor nog vele onderzoekers om een goede, dan wel universele stamboom te maken.

    En zou men het ‘spannend’ vinden om als niet-genealoog een druk op de knop te doen om mee te maken hoe de verleden tijd er schematisch uitziet, als men niet eens weete HOE men een schema moet lezen? We hebben al te maken met, gelukkig voor de echte genealoog, diverse mogelijkheden voor schema’s, lees wel, genealogie, stamlijn, parenteel, kwartierstaat, matriarchaat etc. etc. Denk jij dat een niet-genealoog daaruit komt?
    Als jij een correcte definitie geeft voor universele stamboom zal daar nog menig uurtje over ‘gedwarsboomd’ moeten worden.

    Trouwens iets anders . . .
    Vind je het leuk om deze ‘discussie’ te presenteren in een zaal met genealogen? Wellicht dan kún je veel interactie ondervinden.

    Ik verneem wel tegen die tijd.

    Leonard P. van Kessel
    secretaris HCC!genealogie
    http://genealogie.hcc.nl

    docent genealogie en (beginnend) paleografie

    • Beste Leonard,

      Ik begrijp precies wat je bedoelt. Ik geeft toe dat mijn idee nauwelijks uitgewerkt is 🙂

      In principe is dit zeker mogelijk. ‘Universele stamboom’ is misschien niet het goede woord. Beter zou universeel genealogisch netwerk zijn. Als dat er is kunnen er op heel veel manieren extracten van gemaakt worden: genealogie, geneagram, kwartierstaat, sociaal netwerk… Het zal dat wat genealogie zo spannend maakt teniet doen, maar we kunnen dan onze tijd besteden aan de veel belangrijkere historisch context.

      Zou het graag willen uitbomen in een zaal met genealogen, maar ik ben niet zo vaak in Nederland – ik woon in Australië.

      Peter

      • hahaha, een lachertje … ja da’s dan jammer. De reiskosten lopen dan de pan uit voor die km’s. …

        Ik doe overigens al aan dorpsgenealogie en als je ziet wat er je er allemaal uit kunt halen.
        Bijv. Van al mijn klasgenootjes uit de 6e klas lagere school 1954, kan ik van iedereen een kwartierstaat maken van 5 tot 6 generaties, ja, da’s algemeen!!

  2. Yvette,

    Als een universele genealogie werkelijkheid wordt dan zal het speuren naar voorouders inderdaad langzaam verdwijnen. Ik zie dat echter als een goede ontwikkeling. In de meeste genealogie boeken wordt gesproken van het aankleden van de basis gegevens om zo van een genealogie een geschiedenis te maken. Zou het niet mooi zijn als de basis gegevens voor iedereen klaar liggen? Dan kan men een stamboom krijgen en die dan zelf met historische context aankleden. Op die manier wordt de genealoog getransformeerd tot historicus en wordt de familiegeschiedenis op een hoger plan gezet. Ook kunen we dan de structuur van historische samenlevingen beter bestuderen, zoals ik dan ben aan het doen voor De Inwoners van Heugem.

    Wat ik voor ogen heb is een systeem waar de biologische persoon van de bronnen gescheiden is. Met andere woorden, een biologische persoon heeft ten minste één geboorte, maar bij onduidelijke bronnen kunnen er dat meer zijn. Aan iedere verbinding tussen een biologische persoon en een bron wordt een waarschijnlijkheid toegekend. Deze waarschijnlijkheid kan collectief bepaald worden door iedereen die gezamelijk de bronnen bestudeerd.

    Dit is nog maar een schets van een idee om een nieuwe informatie structuur voor genealogie op te zetten.

    • Peter,

      Het systeem dat je beschrijft is al in ontwikkeling. Er wordt op diverse plekken over gepraat, o.a. op de site waar FamilySearch werkt aan de opvolger voor GEDCOM: GedcomX.

      Basisgedachte van het systeem is dat je wat jij biologische personen noemt als een compositie van bronpersonen beschouwt, en dat je tijdens je onderzoek de compositie kunt veranderen. Dat is in software heel eenvoudig te doen, maar ligt organisatorisch wel gecompliceerd. Er zijn immers redelijk veel sites die hun bronpersonen, dan wel de gescande aktes, achter een abonnement willen stoppen. En hoewel ik de reden daarvan wel begrijp, besparing van belastingcenten of gewoon business, denk ik dat dit de uitwerking moeilijker maakt.

      Op WieWasWie zou je in een dergelijke opzet bij de bronpersonen kunnen laten zien bij wie ze al in een stamboom opgenomen zijn, als biologische persoon, en bij overeenstemming de biologische persoon gezamenlijk kunnen maken. Het kan echter ook zo zijn dat genealogen bronnen op een verschillende manier interpreteren, waardoor de relaties tussen bron- en biologische personen niet eenduidig zijn. En dat hoeft in principe geen probleem te zijn.

      Voor praktische maar ook heel technische informatie kun je kijken op de site van GedcomX: http://www.gedcomx.org. Zoek daar dan op het begrip persona. Voor wat hoogdravender spul kun je ook bij de FHISO terecht: http://www.fhiso.org

      • Bedankt Enno,

        Een historische persoon is in feite niets anders dan een compositie van beschikbare bronnen. Het verleden zelf kunnen we immers niet waarnemen.

        Wat mij voor ogen staat is niet dat iedereen zijn eigen stamboom maakt, maar dat we met zijn allen aan de universele stamboom werken. WieWasWie is een geweldig platform om dat in principe uit te voeren.

        Binnen overzienbare tijd kan de hele Nederlandse Burgerlijke Stand zo verwerkt zijn. Dat zal uiteindelijk het einde zijn van de genealogie zoals we die nu kennen. Dit betekent dat we ons dan meer met meer waardevolle geschiedschrijving kunnen gaan bezig houden. De historische bronnen zijn eindig, maar het aantal interpretaties daarvan is net zo talrijk als dat er historici zijn.

        Groeten

        Peter

  3. Mooi artikel. Je invalshoek is weer een totaal andere dan de mijne die binnenkort als column in Genealogie van het CBG verschijnt. Ik ga vooral in op de gevolgen als we zo’n universele boom zouden hebben: is de hobby dan nog wel leuk en ontwikkelen nieuwe genealogen nog wel genoeg vaardigheden om verder te komen?
    Overigens is het in Amerikaanse computerprogramma’s zoals FamilyTreeMaker en RootsMagic mogelijk om meerdere ouders toe te voegen aan een persoon, met daarbij een aanduiding en een keuze voor ‘voorkeursouder’. Dat is nog niet hetzelfde als jouw probabilistische methode maar wel een stap in de richting.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *